تلخی دهان یکی از آن حسهای آزاردهندهای است که ممکن است ناگهان سراغتان بیاید و مزه غذا، نوشیدنی و حتی آب را هم تحتتأثیر قرار بدهد. خیلیها این مشکل را موقتی میدانند، اما در بعضی موارد تلخی دهان میتواند نشانهای از یک مشکل دهانی، گوارشی یا حتی دارویی باشد.
اگر شما هم مدتی است این حس را تجربه میکنید، بهتر است علت آن را جدی بگیرید. در این مطلب از میخک دنتال بررسی میکنیم که علت تلخی دهان چیست، چه زمانی باید به پزشک یا دندانپزشک مراجعه کرد و برای برطرفکردن آن چه کارهایی میتوان انجام داد.
تلخی دهان از کجا میآید؟
حس چشایی در دهان، زبان، بزاق و حتی مسیر تنفسی نقش دارد. هر عاملی که روی این سیستم اثر بگذارد، میتواند باعث تغییر مزه دهان شود. گاهی تلخی دهان بهصورت مزهای فلزی، ترش یا ناخوشایند حس میشود و ممکن است با خشکی دهان، بوی بد دهان یا سوزش گلو همراه باشد.
مهمترین علت تلخی دهان
1) رفلاکس معده و ترشکردن
یکی از شایعترین علتهای تلخی دهان رفلاکس معده (GERD) یا همان بالا آمدن اسید معده است. در این حالت اسید میتواند به مری و دهان برسد و مزهای تلخ یا ترش ایجاد کند. اگر این تلخی بعد از غذا، هنگام دراز کشیدن یا صبحها بیشتر میشود، رفلاکس میتواند یکی از احتمالات اصلی باشد.
علائم همراه:
- سوزش سر دل
- ترشکردن
- احساس برگشت غذا
- گلودرد یا سرفه مزمن
2) مصرف بعضی داروها
بعضی داروها میتوانند باعث تلخی یا تغییر مزه دهان شوند. این عارضه معمولاً بعد از شروع دارو یا تغییر دوز آن دیده میشود.
داروهای شایع مرتبط:
- بعضی آنتیبیوتیکها مثل مترونیدازول
- برخی داروهای خواب و آرامبخش
- بعضی مکملها و داروهای خاص دیگر
اگر بعد از شروع یک دارو این مشکل ایجاد شده، بهتر است با پزشک مشورت کنید و خودسرانه دارو را قطع نکنید.
3) مشکلات دندانی و بیماری لثه
سلامت دهان و دندان نقش مهمی در طعم دهان دارد. التهاب لثه، جرم دندانی، پوسیدگی، عفونتهای دهانی و رعایتنکردن بهداشت دهان میتوانند باعث تلخی دهان شوند.
نشانههای هشداردهنده:
- خونریزی لثه
- بوی بد دهان
- درد دندان
- التهاب یا تورم لثه
- وجود جرم یا پلاک دندانی
4) خشکی دهان
وقتی بزاق کم شود، دهان نمیتواند مثل قبل خودش را تمیز کند. در نتیجه، مزه دهان تغییر میکند و تلخی یا طعم ناخوشایند ایجاد میشود. خشکی دهان ممکن است بهدلیل کمآبی، بعضی داروها، تنفس دهانی یا بیماریهای مختلف باشد.
علائم خشکی دهان:
- چسبندگی دهان
- سختی در بلع
- تشنگی زیاد
- بوی بد دهان
- ترک لبها
5) عفونتهای سینوسی و سرماخوردگی
عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی، سرماخوردگی، سینوزیت و گرفتگی بینی هم میتوانند روی حس چشایی اثر بگذارند و دهان را تلخ کنند. در این شرایط، ترشحات پشت حلق و تغییر بویایی هم در ایجاد این حس نقش دارند.
6) بارداری
در دوران بارداری، تغییرات هورمونی میتوانند باعث تغییر حس چشایی شوند. بعضی خانمها در این دوره تلخی دهان یا مزه فلزی را تجربه میکنند که معمولاً موقتی است.
7) درمانهای سرطان
شیمیدرمانی و رادیوتراپی ممکن است روی جوانههای چشایی، بزاق و بافتهای دهان اثر بگذارند و باعث تلخی دهان شوند. در این موارد، پیگیری پزشکی اهمیت زیادی دارد.
8) کمبودهای تغذیهای، بهویژه کمبود روی
کمبود برخی مواد مغذی، از جمله روی (Zinc)، ممکن است با اختلال چشایی همراه باشد. هرچند این علت در مقایسه با رفلاکس یا مشکلات دهانی کمتر شایع است، اما در موارد مزمن باید بررسی شود.
چه زمانی تلخی دهان نگرانکننده است؟
اگر تلخی دهان:
- بیش از چند روز تا چند هفته ادامه پیدا کند
- با بوی بد دهان، درد، خونریزی لثه یا زخم دهان همراه باشد
- با سوزش سر دل یا علائم رفلاکس همراه باشد
- بعد از شروع داروی جدید ایجاد شده باشد
- با کاهش وزن، تب یا مشکل بلع همراه باشد
حتماً باید توسط دندانپزشک یا پزشک بررسی شود.
برای رفع تلخی دهان چه کنیم؟
راهکارهای ساده و خانگی
- آب کافی بنوشید
- بهداشت دهان را دقیق رعایت کنید
- زبان را هم تمیز کنید
- بعد از غذا مسواک بزنید و نخ دندان استفاده کنید
- از سیگار و دخانیات دوری کنید
- اگر رفلاکس دارید، وعدههای غذایی سبکتر بخورید و بلافاصله دراز نکشید
- مصرف غذاهای چرب، تند و اسیدی را کمتر کنید
اگر علت دندانی باشد
درمان جرمگیری، درمان پوسیدگی، درمان لثه یا عفونتهای دهانی میتواند مشکل را برطرف کند.
اگر علت دارویی باشد
پزشک ممکن است دوز دارو را تنظیم کند یا داروی جایگزین بدهد.
جمع بندی
تلخی دهان همیشه موضوع سادهای نیست. گاهی فقط بهدلیل خشکی دهان یا بهداشت ضعیف دهان رخ میدهد، اما در مواردی میتواند نشانه رفلاکس معده، بیماری لثه، عفونت، مصرف دارو یا کمبودهای تغذیهای باشد. اگر این مشکل مداوم شد یا همراه با علائم دیگر بود، بهتر است برای بررسی دقیقتر به پزشک یا دندانپزشک مراجعه کنید.
