شماره دندان ها به چه چیز اشاره میکند؟ تا حالا شده بعد از مراجعه به دندانپزشک، نسخه یا طرح درمانتان را نگاه کنید و ببینید مثلا نوشته شده «ترمیم دندان شماره ۱۶» یا «عصب‌کشی دندان ۶ بالا» و دقیقا ندانید کدام دندان مد نظر بوده؟
دهان ما ساختار شگفت‌انگیز و منظمی دارد. هر دندان اسم، شماره و وظیفه مشخصی دارد و دندانپزشک‌ها از یک سیستم نام‌گذاری استاندارد استفاده می‌کنند تا کار درمان دقیق، بدون اشتباه و سریع پیش برود. در این مقاله از وبلاگ میخک دنتال، قصد داریم به زبان ساده اسم دندان ها، وظایفشان و نحوه شماره‌گذاری آن‌ها را بررسی کنیم تا دفعه بعد که روی یونیت دندانپزشکی نشستید، دقیقا متوجه زبان تخصصی دندانپزشکتان بشوید!
در دهان ما چند دندان وجود دارد؟
قبل از این که سراغ اسم دندان ها برویم، خوب است بدانیم به طور کلی چند تا دندان داریم:
- دندان‌های شیری (کودکان): در مجموع ۲۰ دندان شیری در دهان کودکان وجود دارد (۱۰ تا در فک بالا و ۱۰ تا در فک پایین).
- دندان‌های دائمی (بزرگسالان): در بزرگسالی ۳۲ دندان دائمی داریم (۱۶ تا در فک بالا و ۱۶ تا در فک پایین). البته خیلی از افراد به دلایلی مثل نهفتگی یا کشیدن دندان عقل، عملا ۲۸ دندان دارند.
انواع دندان‌ها؛ اسامی و وظایف آن‌ها
دندان‌ها در هر فک به شکل قرینه چیده شده‌اند. به این معنی که اگر خطی فرضی درست از وسط لب‌ها و بین دو دندان جلویی رد کنیم، سمت راست و چپ کاملا آیینه یکدیگرند. دندان‌های دائمی به ۴ گروه اصلی تقسیم می‌شوند:
۱. دندان‌های پیشین یا قدامی (Incisors) – دندان‌های شماره ۱ و ۲
- تعداد: ۸ عدد (۴ تا در فک بالا، ۴ تا در فک پایین).
- موقعیت: دندان‌های جلویی که در زمان لبخند زدن کاملا دیده می‌شوند.
- دندان پیش مرکزی (دندان ۱): همان دو دندان بزرگ جلویی.
- دندان پیش جانبی (دندان ۲): دندان‌های کناری دندان مرکزی.
- وظیفه: این دندان‌ها لبه‌های تیز و برّنده‌ای دارند و وظیفه اصلی آن‌ها بریدن و تکه کردن لقمه غذا است.
۲. دندان‌های نیش (Canines) – دندان‌های شماره ۳
- تعداد: ۴ عدد (۲ تا در بالا و ۲ تا در پایین، هر سمت یکی).
- موقعیت: کنار دندان‌های پیشین جانبی قرار دارند و تیزترین دندان‌های دهان هستند.
- وظیفه: پاره کردن مواد غذایی سفت (مثل گوشت). دندان نیش ریشه بسیار بلندی دارد و نقش مهمی در زیبایی لبخند و فرم لب‌ها ایفا میکند.
۳. دندان‌های آسیاب کوچک یا پرمولر (Premolars) – دندان‌های شماره ۴ و ۵
- تعداد: ۸ عدد (۴ تا در فک بالا، ۴ تا در فک پایین).
- موقعیت: درست بعد از دندان نیش قرار می‌گیرند.
- آسیاب کوچک اول (دندان ۴)
- آسیاب کوچک دوم (دندان ۵)
- وظیفه: سطح رویی این دندان‌ها صاف‌تر و پهن‌تر است و برای خرد کردن و له کردن غذا استفاده می‌شوند. (جالب است بدانید در دندان‌های شیری، آسیاب کوچک وجود ندارد و این دندان‌ها مستقیما جایگزین دندان‌های آسیاب شیری می‌شوند).
۴. دندان‌های آسیاب بزرگ یا مولر (Molars) – دندان‌های شماره ۶، ۷ و ۸
- تعداد: ۱۲ عدد (۶ تا در بالا، ۶ تا در پایین).
- موقعیت: در انتهای فک‌ها قرار دارند.
- آسیاب بزرگ اول (دندان ۶): معمولا حدود ۶ سالگی رشد میکند و یکی از مهم‌ترین دندان‌های جویدن است.
- آسیاب بزرگ دوم (دندان ۷): حدود سن ۱۲ سالگی رشد میکند.
- آسیاب بزرگ سوم یا همان دندان عقل (دندان ۸): معمولا بین سنین ۱۷ تا ۲۵ سالگی بیرون می‌آید و خیلی از مواقع به دلیل کمبود فضا در فک، نهفته می‌ماند.
- وظیفه: سطح بسیار پهن با برجستگی‌های متعدد دارند که برای آسیاب کردن نهایی غذا قبل از بلع طراحی شده‌اند.
سیستم شماره گذاری دندان ها در دندانپزشکی (اسم دندان ها)
در کلینیک‌ها معمولا از دو روش پرکاربرد برای نام‌گذاری عددی دندان‌ها استفاده می‌شود:
روش اول: سیستم پالمر (Palmer) – پرکاربرد در صحبت‌های روزمره دندانپزشکان
در این سیستم، دهان به ۴ ربع (Quadrant) تقسیم می‌شود:
- بالا سمت راست
- بالا سمت چپ
- پایین سمت چپ
- پایین سمت راست
در هر ربع، شماره‌گذاری از خط وسط (دندان جلو) شروع می‌شود و به سمت انتهای دهان (دندان عقل) با اعداد ۱ تا ۸ پیش می‌رود:
- شماره ۱: دندان پیش مرکزی
- شماره ۲: دندان پیش جانبی
- شماره ۳: دندان نیش
- شماره ۴: آسیاب کوچک اول
- شماره ۵: آسیاب کوچک دوم
- شماره ۶: آسیاب بزرگ اول
- شماره ۷: آسیاب بزرگ دوم
- شماره ۸: دندان عقل
مثال : وقتی پزشک می‌گوید «دندان ۶ بالا سمت راست»، یعنی اولین آسیاب بزرگ در فک بالا سمت راست شما نیاز به درمان دارد.
روش دوم: سیستم بین‌المللی دو رقمی (FDI) – پرکاربرد در نسخه‌ها و پرونده‌های بیمه
این سیستم جهانی‌ترین روش ثبت پرونده است (فدراسیون بین‌المللی دندانپزشکی به فرانسوی Fédération Dentaire Internationale) و در نرم‌افزارهای دندانپزشکی و پرونده‌های بیمه ایران هم به طور کامل استفاده می‌شود. در این سیستم هر دندان یک عدد دو رقمی دارد:
- رقم اول (سمت چپ): نشان‌دهنده ربع دندانی است:
- ۱ = فک بالا، سمت راست
- ۲ = فک بالا، سمت چپ
- ۳ = فک پایین، سمت چپ
- ۴ = فک پایین، سمت راست
- رقم دوم (سمت راست): شماره دندان از ۱ تا ۸ (از جلو به عقب).
جدول تبدیل شماره دندان‌ها در سیستم FDI:
- دندان‌های بالا سمت راست: از شماره ۱۱ (پیش وسط) تا ۱۸ (دندان عقل)
- دندان‌های بالا سمت چپ: از شماره ۲۱ (پیش وسط) تا ۲۸ (دندان عقل)
- دندان‌های پایین سمت چپ: از شماره ۳۱ (پیش وسط) تا ۳۸ (دندان عقل)
- دندان‌های پایین سمت راست: از شماره ۴۱ (پیش وسط) تا ۴۸ (دندان عقل)
مثال: دندان ۴۶ یعنی چه؟ رقم اول ۴ (پایین سمت راست) + رقم دوم ۶ (آسیاب اول) = دندان آسیاب اول فک پایین سمت راست.
شماره دندان‌های شیری چطور ثبت می‌شود؟
برای دندان‌های شیری در سیستم FDI، به جای ربع‌های ۱ تا ۴، از ربع‌های ۵ تا ۸ استفاده می‌شود و از آنجا که در هر ربع ۵ دندان شیری داریم، شماره‌ها از ۱ تا ۵ نام‌گذاری می‌شوند:
- ربع ۵: بالا سمت راست شیری (دندان‌های ۵۱ تا ۵۵)
- ربع ۶: بالا سمت چپ شیری (دندان‌های ۶۱ تا ۶۵)
- ربع ۷: پایین سمت چپ شیری (دندان‌های ۷۱ تا ۷۵)
- ربع ۸: پایین سمت راست شیری (دندان‌های ۸۱ تا ۸۵)
کدام دندان‌ها بیشتر از همه در معرض پوسیدگی هستند؟
تجربه درمان‌های کلینیکی نشان می‌دهد که دندان‌های شماره ۶ و ۷ (آسیاب‌های بزرگ) به دو علت بیشتر از بقیه آسیب می‌بینند:
۱. شیارهای عمیقی دارند که خرده‌های غذا و باکتری به راحتی در آن‌ها گیر می‌افتد.
۲. دندان ۶ در سنین کودکی (حدود ۶ سالگی) رشد میکند و والدین گاهی آن را با دندان شیری اشتباه می‌گیرند و متوجه پوسیدگی زودهنگام آن نمی‌شوند.
برای محافظت از این دندان‌ها، رعایت روتین بهداشت (مسواک و نخ دندان) و در سنین کودکی انجام روش‌هایی مثل فیشور سیلانت (شیاربندی دندان) بسیار اثربخش است.
جمع‌بندی و دریافت مشاوره از میخک دنتال
شناختن نام و شماره دندان‌ها نه تنها گفتگو با دندانپزشک را ساده‌تر میکند، بلکه به شما کمک میکند روند درمان و پیشرفت سلامت دهان و دندان خود را بهتر زیر نظر داشته باشید.
اگر احساس درد، حساسیت یا شکستگی در هر کدام از دندان‌هایتان دارید یا نسخه و عکس OPG در دست دارید و نمی‌دانید کدام دندان نیاز به اقدام فوری دارد، می‌توانید از خدمات مشاوره آنلاین میخک دنتال استفاده کنید. همچنین برای کلیه درمان‌های تخصصی اعم از ترمیم، عصب‌کشی، ارتودنسی یا ایمپلنت، شبکه کلینیک‌های میخک امکان دندانپزشکی با پرداخت اقساطی را فراهم کرده تا سلامتی لبخندتان به تعویق نیفتد.
